وجود صدا در زانو و یا تقتق زانو یک مشکل شایع است که عوامل متعددی میتواند در به وجود آمدن آن دخیل باشد. اصطلاح مورداستفاده برای صدای زانو در پزشکی "کریپتوس " است. فارغ از نوع صدا و دلایل تقتق زانو (صدای تقتق، خرچ خرچ، صدای خرد شدن و یا ترکخوردگی، صدای برخورد شلاق مانند و ...) وجود صدا در مفاصل را "کریپتوس" مینامند.
تقتق کردن زانو و یا وجود صدا در مفصل زانو، معمولاً به یکی از سه دسته زیر تقسیم میشود:
وجود سروصدا در زانو بدون حضور درد، اغلب ناشی از پیوستن حبابهای گازی در داخل مفصل و یا برخورد رباطها و تاندونها در مفصل میباشد.
علت صدا دادن زانو ،تغییرات ایجادشده در مفصل باعث میشود بهآرامی حبابهای گازی بسیار کوچکی در مفصل به وجود آید. هنگامیکه این حبابها بهسرعت به یکدیگر میپیوندند، باعث ایجاد صدا در مفصل میشوند.
رباطها و تاندونها بافتهای نرمی هستند که در اطراف مفاصل بدن ما قرار دارند. گاهی اوقات، هنگامیکه شما یک مفصل (بهعنوان مفصل مثال زانو) را به حرکت در میآورید، رباط یا تاندونهای آن ممکن است در اثر قرارگیری بر روی یک برآمدگی استخوانی، تحت کشش قرار بگیرند، هنگام رهاسازی و برگشت تاندون و یا رباطها به موقعیت اصلی خودشان، همانند برخورد یک شلاق، صدایی در زانو ایجاد میشود. این عارضه صدمهای بهزانو نمیزند و شما را نیز در معرض ابتلا به آسیب خاصی قرار نمیدهد.
اما ازآنجاکه عارضه صدا کردن مفصل (بدون درد)، میتواند شدیدتر شده و به یک مشکل دائمی تبدیل گردد، بهتر است آن را جدی گرفته و برای جلوگیری از عوارض آتی، به درمان آن بپردازید. دکتر سپهریان و همکارانشان در کلینیک طب فیزیکی و توانبخشی پیشگام، طیف وسیعی از خدمات تشخیصی و درمانی را بر اساس روشهای فیزیوتراپی و کایروپراکتیک به بیماران خود ارائه میدهند. این روشهای درمانی در تشخیص و درمان اولیه مشکل مؤثر بوده و از طریق شیوههای مختلفی برای بیماران انجام میگردد، ازجمله: ازن تراپی، مگنت درمانی، ماساژ درمانی و طب سوزنی.
گاهی اوقات همزمان با ایجاد سروصدا در زانو، ممکن است بخشی از زانو نیز آسیبدیده باشد. آسیبدیدگی معمولاً به رباطها مربوط میشود. دو رباط مفصلی که بهصورت متداول ممکن است در زانو آسیب ببینند و تولید صدا و درد نمایند، عبارتاند از: رباط ACL (رباط متقاطع قدامی) و رباط MCL (رباط مدیال جانبی).
ممکن است این عارضه بهصورت تدریجی و بدون هیچ علت مشخصی ایجاد شود. در این حالت علت تق تق زانو و یا صدا کردن زانو میتواند نتیجهی یکی از شرایط زیر باشد:
اگر مینیسک دچار پارگی شود، ممکن است قطعات کوچکی از آن در مفصل زانو گیر کرده و هنگام حرکت در زانو سروصدا ایجاد کند. در این حالت درد و صدای زانو بیشتر موقتی است تا دائم. هر زمانکه قطعات منیسک در مفصل گیر میکنند، درد و صدا ظاهر میشود و با درمان مینیسک زانو سپس برطرف میشوند.
با افزایش سن ممکن است غضروف سست شده و حجم خود را از دست بدهد، بنابراین سطح مفصل نرمی خود را از دست میدهد و اصطکاک بین استخوانها افزایش مییابد. درنتیجه ممکن است کریپتوس و سروصدای زانو ایجاد شود. این حالت اغلب در افراد بالای 50 سال دیده میشود و بهصورت پیشرونده و تدریجی به وجود میآید. تقتق کردن و کریپتوس زانو ناشی از آرتروز زانوبیشتر دائمی هستند تا بهصورت عودکننده.
نرمی کشکک اشاره به تحریک و التهاب غضروف پوششدهنده پشت استخوان کشکک دارد. اصطکاک بین پشت استخوان کشکک زانو و استخوان ران میتواند باعث ایجاد درد و سروصدا در زانو شود.
بیماری زانوی دوندگان اختلالی است که به چگونگی حرکت کشکک زانو مربوط میشود. این بیماری باعث ایجاد درد در اطراف استخوان کشکک زانو میشود که در اصطلاح به آن"درد قدامی زانو" میگویند. ساییده شدن استخوان کشکک زانو در برابر استخوان ران در هنگام حرکت، حس خرد شدن شیئی در زانو را به بیمار میدهد. این حالت معمولاً با فعالیت طولانیمدت مانند دویدن و یا استفاده از پلهها و همچنین عدم فعالیت طولانیمدت مانند کار طولانی در دفتر کار بدتر میشود.
درمان صدای زانو به عامل و بیماری زمینهای آن بستگی دارد. بنابراین در وهله اول بسیار مهم است که پزشک شما علت زمینهای را تشخیص داده و بر اساس آن، مناسبترین درمان را تجویز نماید. در اینجا برخی از روشهای درمانی مرتبط با کریپتوس را که در کلینیک تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی پیشگام ارائه میشود، معرفی میکنیم.
جراحی بسته میتواند شامل طیف وسیعی از تزریقها گردد. در این روش بسته به شرایط بیمار میتوان از مواد مختلف و مکانهای متفاوت استفاده نمود، ازجمله:
همانطور که در خصوص آرتروز ذکر شد، در اثر این عارضه غضروف نازک و سست میشود. درنتیجه مفصل دچار علائمی همچون: درد، سفتی، صدای تقتق و غیره میشود. مطالعات نشان میدهد، تزریق گاز اوزون بهزانو میتواند درد بیماران را کاهش داده و عملکرد و کیفیت زندگی مبتلایان به ورم مفاصل را بهبود بخشد.
در روش تزریق مفصل فاست یک داروی استروئیدی به جهت بیحس کردن مفصل و مسدود کردن حس درد، در مفصل تزریق میگردد. اثر تسکینی و درمان صدا دادن زانو در این روش سریع و درازمدت است. با استفاده از فلوروسکوپی (اشعه ایکس)، فیزیوتراپیست قادر است محل ضایعه را بهدرستی شناسایی کرده و تزریق را در محل موردنظر انجام دهد.
تزریق اپیدورال استروئید یک روش مسدودکننده درد است که معمولاً برای کاهش درد و التهاب همراه با آرتروز در زانو تزریق میشود و در پی آن صدای زانوی بیمار کاهش مییابد.
تزریق اپیدورال استروئید حدود 30 دقیقه طول میکشد. بیمار بر روی شکم روی تخت مخصوص اشعه ایکس دراز میکشد. قبل از تزریق، لیدوکائین (یک داروی "بیحسی" مشابه نوکائینی که دندانپزشکان استفاده میکنند) در ناحیه موردنظر اعمال میشود تا پوست بیحس گردد.
تزریق یک داروی استروئیدی بهعنوانمثال، کورتون، میتواند درد و التهاب را کاهش دهد. اثربخشی این روش در تسکین درد و التهاب قوی و سریع است. تزریق کورتون میتواند برای درد و صدای زانو ناشی از آرتروز و همچنین پارگی غضروف مفید باشد.
مگنت درمانی (میدانهای مغناطیسی) نیز میتوانند سیستم عصبی ما را تحریک نمایند درنتیجه سیگنالهای دردی که به مغز فرستاده میشوند، کاهش مییابند و در پی آن درد تسکین مییابد. دستگاه مغناطیسی با جذب ذرات باردار خون، موجب افرایش دمای عضو و بهبود گردش خون میشود. درنتیجه عروق خونی متسع شده و با افزایش اکسیژنرسانی و مواد مغذی، سرعت فرایند درمان افزایشیافته و مواد غیرضروری دفع میشوند. تمامی این موارد در کاهش التهاب و خشکی مفصل مفید هستند.
همچنین شواهد علمی حاکی از آن است که مگنت درمانی میتواند برای کل بدن نیز مفید باشد، ازجمله میتواند کیفیت خواب و سطح فعالیتهای بدن را بهبود بخشیده و استرس را کاهش دهد.
طب سوزنی میتواند یکراه واقعاً مؤثری در تسکین درد محسوب شود، بدون آنکه شما از عوارض جانبی داروها رنج ببرید. سوزنهای مخصوصی در اطراف زانو قرار داده میشود. در پی آن سیگنالهای درد کاهشیافته و جریان خون مفصل بهبود مییابد.
ماساژ درمانی میتواند نقاط محرک درد در زانو را تحریک نماید. بسته به شرایط زانو و علت زمینه بیماری، یک فیزیوتراپیست میتواند از طریق ماساژهای مختلف به تسکین درد و بهبود شرایط زانو بپردازد. یکی از بهترین و سادهترین تکنیکهای ماساژ درمانی برای بهبود صدای زانو، استفاده از توپ ماساژ و یا توپ تنیس است. درحالیکه بر روی توپ تنیس قرار دارید، عضلات ساق پای خود را ماساژ دهید.
انحراف جانبی ستون فقرات که در طول سنین رشد و اغلب قبل از بلوغ اتفاق می افتد . انواع مختلفی از اسکولیوز وجود دارد : برخی از اسکولیوز ها به علت مشکل اولیه دیگری به وجود می آیند مانند اسکولیوز افرادی که کوتاهی پا یا در رفتگی های مادر زادی لگن دارند و برای اینکه بتوانند این کوتاهی را جبران کنند ستون فقرات خود را کج می کنند و این منجر به اسکولیوز می شود .این مدل از اسکولیوز کاملا قابل اصلاح بوده و بعد از حل مشکل اولیه برگشت پذیر می باشند. برخی از انواع اسکولیوز برگشت ناپذیر هستند و نیاز جدی به درمان دارند . این مدل از اسکولیوز به علل مختلفی به وجود می آید.
اسکولیوز یا به شکل حرف انگلیسی C یا به شکل حرف انگلیسی S ایجاد می شود.
اسکولیوز اغلب در سنین قبل از رشد و در دوران نوجوانی بین سنین 10 تا 15 سالگی اتفاق می افتد. این بیماری در دختران بسیار شایع تر می باشد و به علت شرایط پوششی و جامعه اغلب دیر تشخیص داده می شود و والدین دیرمتوجه انحرافات جانبی ستون فقرات می شوند.
اسکولیوز منجر به کاهش فضای قفسه سینه شده و در نتیجه منجر به ضعف عملکرد دستگاه تنفسی و اختلال عملکرد ریه ها و پمپاژ قلبی می شود. درمان انحراف اسکولیوز به عوامل مختلفی بستگی دارد . در مواردی که زاویه قوس اسکولیوز زیر 15 درجه باشد اغلب نیاز به کنترل دوره ای این زاویه با عکس های رادیوگرافی می باشد . در صورتی که زاویه رو به افزایش بود نیاز به درمان است . سن فرد هم برای تعیین نوع درمان اسکولیوز مهم بوده و درمان در سنین پایین جدی تر پیگیری می شود. نوع و شکل انحراف ( C شکل یا S شکل ) و محل انحراف اسکولیوز ( ناحیه کمر، بالای کمر و گردن ) در مدت زمان درمان و تعیین نوع درمان بسیار مهم است. یکی از درمان های اصلی اسکولیوز استفاده از بریس ها می باشد. بریس های متفاوتی برای درمان اسکولیوز وجود دارند و ساخته می شوند. بریس های اسکولیوز در میزان فشار وارده بر ستون فقرات و دنده ها ، مدت زمان استفاده و توان اصلاح و کنترل اسکولیوز متفاوتند. مدت زمان استفاده از بعضی از بریس ها بین 16 تا 23 ساعت در شبانه روز و برخی دیگر بین 8 تا 10 ساعت در هنگام خواب است.
بریس بوستون روش استاندارد درمان غیرجراحی اسکولیوز می باشد و در سال 1970 توسط آقای بیل میلر و برخی متخصصین ارتوپدی طراحی و ساخته شده است. مهمترین نکته در ساخت و طراحی بریس بوستون تناسب کامل بریس با اندام فرد و ایجاد فشار ممتد و مداوم به نواحی بالا و پایین و راس قوس اسکولیوز می باشد. بریس بوستون در دو مدل TLSO و CTLSO شناخته می شود و بعد از قالب گیری و بررسی نوع انحراف و محل انحراف ( محلی از ستون فقرات که راس اسکولیوز در آن ایجاد شده ) ساخته می شود. مکانیسم بریس بوستون ایجاد سه نقطه فشار در اطراف ستون فقرات است. بریس بوستون برای مواردی که راس قوس زیر مهره نهم توراسیک یا سینه ای است بکار می رود . جهت ساخت بریس بوستون در کلینیک توانبخشی پیشگام مراحل زیر طی خواهد شد:
بریس بوستون سبکترین بریس مرتبط با اسکولیوز است، به راحتی زیر لباس پوشیده می شود . زمان استفاده از بریس بوستون بین 16 تا 23 ساعت در شبانه روز است.
جهت بررسی فرآیند درمان اسکولیوز بیمار هر چند ماه یکبار به صلاحدید پزشک متخصص عکس رادیوگرافی گرفته می شود. به اغلب بیماران توصیه می شود هر دو ماه یکبار به مرکز تخصصی پیشگام مراجعه نموده تا ارتزیست بتواند بریس را بررسی نموده و در صورت لزوم تغییرات لازم را بر روی بریس بوستون انجام نماید.
بریس میلواکی از سال 1954 در درمان اسکولیوز ایدیوپاتیک مورد استفاده قرار گرفته است. بریس میلواکی در موارد انحراف بالای مهره 9 سینه ای استفاده می شود. از لحاظ کارکرد و تاثیرگذاری بهترین بریس جهت اصلاح و کنترل اسکولیوز ، بریس میلواکی می باشد. بریس اسکولیوز از جنس فایبرگلاس بوده و بخش های فلزی نیز دارد. بریس میلواکی دشامل چند بخش می باشد :
بریس میلواکی در سه صفحه بدن تاثیرگذاری مستقیم دارد . در یک صفحه از چرخش مهره ها جلوگیری می نماید و منجر به اصلاح چرخش مهره ها می شود. در یک صفحه منجر به کاهش زاویه جانبی ستون فقرات (اسکولیوز) می شود و در صفحه دیگر با ایجاد کشش مستقیم بر ستون فقرات منجر به کاهش و اصلاح زاویه کایفوز ( قوز بالای کمر) می شود. برای ساخت بریس میلواکی حتما نیاز به قالبگیری از ناحیه کمری و لگنی می باشد تا بسکت پلاستیکی کاملا منطبق با بدن فرد ساخته شود. فیت بودن این بخش از بریس میلواکی بسیار مهم می باشد. مدت زمان استفاده از بریس میلواکی 23 ساعت از شبانه روز می باشد.
جهت ساخت بریس میلواکی در کلینیک تخصصی پیشگام مراحل زیر طی خواهد شد:
بریس شبانه چارلستون تماما از جنس فایبرگلاس ساخته می شود ، از لحاظ وزنی بسیار سبک می باشد در برخی بیماران، پزشکان جهت کنترل پیشرفت اسکولیوز از این نوع بریس در طول شب برای بیمار استفاده می نمایند.
انواع مختلفی از سرخوردگی مهره وجود دارد که شایعترین آنها عبارت است از:
حالتهایی از سرخوردگی مهره که از شیوع کمتری برخوردار است، عبارت است از:
درحقیقت سرخوردگی مهره کمر شایعترین علت کمردرد در جوانان و نوجوانان میباشد. بروز علائم سرخوردگی مهره غالباً در زمان جهش رشدی در دوره نوجوانی شروع میشود. البته سرخوردگی مهره کمر تخریبی اغلب در سنین بالاتر از 40 سالگی اتفاق میافتد.
بسیاری از افرادی که دچار سرخوردگی مهره هستند، هیچ گونه علائمی ندارند و حتی خودشان نمیدانند که به این عارضه مبتلا هستند. وقتی که علائم این عارضه بروز میکند، درد پایین کمر شایعترین آن است. این درد معمولاً به پایین کمر و باسن کشیده میشود و ممکن است حسی شبیه به گرفتگی عضلات ایجاد کند.
همچنین سرخوردگی مهره میتواند باعث اسپاسم عضلانی در عضلات همسترینگ در ناحیه کمر و رانها شود. گرفتگی عضلات همسترینگ ران میتواند باعث شود که یک فرد با گامهای کوتاه و لنگان و زانوی کمی خمیده راه برود. اگر مهره سرخورده بر روی یکی از عصبهای نزدیک خود فشار وارد کند، درد ناشی از آن میتواند به ران و حتی خود پاها کشیده شود. همچنین ممکن است پاها سوزن سوزنی یا بیحس شود.
عکسبرداری اشعه ایکس از پایین کمر میتواند خارج شدن یک مهره از جایگاه خود را نشان دهد. همچنین ممکن است برای بررسی دقیقتر استخوانها و اعصاب درگیر در این عارضه لازم باشد که از اسکنهای سی تی و یا ام آر آی (که تصویر دقیقتر و حاوی جزئیات بیشتری را تولید میکند) استفاده شود.
برخی از بیماران برای بهبود کیفیت زندگی در شرایطی که درد ناشی از این عارضه شدید باشد، نیاز دارند که از داروهای مسکن استفاده کنند. داروهای مسکن میتوانند به صورت موقتی، درد ناشی از سرخوردگی مهره را تسکین دهند، اما برای برطرف کردن علائم این عارضه در دراز مدت اثری ندارند.
وقتی که بیمار از علائم سرخوردگی مهره رنج میبرد، اولین گام در مدیریت این عارضه، استراحت کافی در رختخواب است تا درد ناشی از این عارضه تسکین پیدا کند و بافتهایی که دچار التهاب شدهاند به طور طبیعی بهبود یابند.
در مرحله بعد، درمان فیزیکی میتواند فوایدی در کمک به تقویت عضلات پایین کمر و کاهش خطر بروز مجدد علائم این عارضه داشته باشد. تمرینهای فیزیکی وجود دارد که میتوان آنها را برای بهبود انعطافپذیری و تقویت عضلات درگیر در این عارضه انجام داد. یک فیزیوتراپیست میتواند با توجه به وضعیت شما تمرینهای مناسب را برایتان توصیه کند و بر پیشرفت فیزیکی روند درمان نظارت کند.
در طول مدت درمان، بیمار باید از شرکت کردن در ورزشهایی که خطر برخورد در آنها وجود دارد و یا سایر فعالیتهایی که ممکن است باعث فشار بر ستون مهرهها شود، خودداری کند. اگر شغل بیمار به گونهای است که نیاز به کار فیزیکی سنگین دارد، باید برای مدتی از کار مرخصی بگیرد.